شما در حال خواندن درس استقرار بر اساس تکنولوژی گروهی هستید.

این درس مربوط به فاز اول دوره‌ی طرح‌ریزی است.

استقرار بر اساس تکنولوژی گروهی

تکنولوژی گروهی یا Group Technology (به اختصار GT) رویکردی برای گروه‌بندی قطعات مشابه است تا هر گروه در بخش مشخصی از کارخانه و با به‌کارگیری تجهیزات مشترک روش‌های مشابه ساخته شود.

برای درک این رویکرد بهتر است ابتدا تاثیرش در استقرار کارخانه را ببینید.

در تصویر، مسیر ساخت ده قطعه‌ی A و B و D و …. و J را در استقرار فرایندی نشان دادیم؛ هر کدام از مربع‌ها به منزله‌ی یک دستگاه (مثل ماشین تراش یا فرز)  است.

اگر قطعات و ماشین‌آلات تصویر بالا را بر اساس تکنولوژی گروهی طرح‌ریزی کنیم به چیدمانی شبیه زیر می‌رسیم:

مثالی از استقرار بر اساس تکنولوژی گروهی

با تعقیب مسیر ساخت قطعات، مخصوصا قطعاتی مثل C و F به وضوح می‌بینید که مسافت جابه‌جایی مواد در تصویر دوم کاهش یافته است و چیدمان منظم‌تری داریم.

برای این‌کار ماشین‌آلات را به سه گروه تقسیم کردیم که گروه اول (شامل ماشین‌های ۲ و ۴ و ۵) برای قطعات A و B، گروه دوم (ماشین‌های ۱ و ۳ و ۵ و ۷) برای قطعات C و D و E‌ و F و گروه سوم (ماشین‌های ۶ و ۸ و ۹ و ۱۰) برای قطعات G و H و I و J به کار گرفته شده‌اند.

برای آن‌هایی که می‌خواهند اطلاعات بیشتری در مورد تکنولوژی گروهی داشته باشند یا با روش‌های بیشتری برای کدگذاری و گروه بندی قطعات آشنا شوند، یک منبع انگلیسی برای دانلود قرار دادیم:

دانلود فایل PDF در مورد Group Technology (انگلیسی)

خانواده‌ی قطعات و سلول‌های ساخت

ایده‌ی اصلی تکنولوژی گروهی آن است که قطعات مشابه در گروه‌های مشترکی قرار بگیرند تا با روش‌های مشابهی تولید شوند، مثلاً در تصویر بالا، قطعات A و B هر دو توسط ماشین‌های ۲ و ۴ و ۵ ساخته می‌شوند و توالی عملیات مشابهی دارند، یعنی اول از ماشین ۲، سپس از ماشین ۴ و نهایتاً از ماشین ۵ عبور می‌کنند و به همین دلایل، آن‌ها را اعضای یک خانواده‌ی مشترک فرض کردیم.

از طرفی به موازات قطعات، تجهیزات هم گروه‌بندی کردیم تا برای تولید خانواده‌های مشخصی از قطعات  تنظیم شوند، به عنوان مثال ماشین‌های ۲ و۴ و ۵ فقط برای تولید قطعات A و B کارایی دارند، پس آن‌ها را از بقیه جدا کردیم و یک گروه جداگانه برای آن‌ها در نظر گرفتیم؛ دو گروه دیگر هم مطابق همین رویه انتخاب شده‌اند.

به علت اهمیت موضوع، آن چه گفتیم را تکرار و نکاتی را اضافه می‌کنیم:


قطعات به گروه‌هایی تقسیم می‌شوند که اصطلاحا خانواده‌ی قطعات نامیده می‌شوند.

ماشین‌آلات به گروه‌هایی تقسیم می‌شوند که هر کدام برای تولید خانواده‌های مشخصی از قطعات هستند و به آن‌ها سلول ساخت یا Manufacturing Cell هم گفته می‌شود. سلول‌ها الزاماً شامل چند ماشین مختلف نیستند و گاهی فقط از یک دستگاه میزبانی می‌کنند.

با وجود اینکه از واژه‌ی Manufacturing استفاده می‌‌کنیم (سلول‌های ساخت) اما ماشین‌آلاتی که در سلول‌ها هستند ممکن است برای فرایندهای ساخت نباشند، مثلاً شاید یک سلول شامل سی‌ان‌سی تراش،  سختی‌سنج و تست اولتراسونیک باشد. (این دو دستگاه برای بازرسی هستند)

در بعضی منابع، مثل منبعی که در همین درس برای دانلود قرار دادیم، توصیه می‌شود که تعداد ماشین‌های یک سلول از ۵ عدد تجاوز نکند اما این عدد را نمی‌توانیم سنجه‌ی دقیقی بدانیم و خیلی اوقات به آن عمل نمی‌شود.

مزایای استفاده از تکنولوژی گروهی

در این قسمت با مزایای تکنولوژی گروهی آشنا می‌شوید و برای سنجش بهتر، بعضی موارد را با استقرار فرایندی مقایسه کردیم چون نزدیک‌ترین آلترناتیو آن به حساب می‌آید.


در استقرار گروهی، مواد به نسبت استقرار فرایندی کمتر جابجا می‌شوند و در محدوده‌ی سلول‌ خاصی حرکت می‌کنند، پس می‌توانیم کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل و انباشت مواد و جریان کار و افزایش سرعت تولید را انتظار داشته باشیم، البته بدیهی است که جابجایی مواد بین سلول‌ها با انبار یا واحدهای دیگری مثل کنترل کیفیت و ارسال شامل این مورد نیست.


از آن‌جایی که هر سلول برای گروه‌های  مشخصی از قطعات است، ماشین‌ها می‌توانند متناسب با آن‌ها تنظیم شوند یا از ابزارهای جانبی مثل شابلون‌ها و قید و بندها استفاده کنیم تا موقعیت‌دهی و جدایش سریع‌تر قطعات ممکن شود. اما در استقرار فرایندی، ماشین‌آلات برای طیف وسیعی از قطعات هستند و نمی‌توانیم از تنظیمات یا ابزارها یا رویه‌ی مشترکی برای همه‌ی آن‌ها استفاده کنیم.


در تکنولوژی گروهی، فرایندهای تولید و طراحی تا حد زیادی استانداردسازی می‌شوند و به تبع آن مدیریت کارها و پیش‌بینی و برنامه‌ریزی تولید ساده‌تر است.


معمولاً نفرات مشخصی برای کار در سلول‌ها انتخاب می‌شوند و چون وظایف‌شان مشخص و محدود است، ساده‌تر و سریع‌تر با فرایند تولید قطعات آشنا می‌شوند، کیفیت کارشان بالاتر است، ایرادها را ساده‌تر شناسایی می‌کنند و رضایت شغلی بیشتری دارند. از سوی دیگر، چون شرح وظایف مشخصی دارند، پیگیری و مدیریت کار ساده‌تر می‌شود.

معایب استفاده از تکنولوژی گروهی


جمع‌آوری اطلاعات و گروه‌بندی‌ و استانداردسازی کارها به زمان و انرژی زیادی نیاز دارد، مخصوصا وقتی  قطعات جدید اضافه می‌شوند یا قطعات قبلی تغییر می‌کنند (طرح یا فرایند تولید)، باید گروه‌ها و سلول‌ها بازبینی شوند و در صورت نیاز تغییر کنند.


در ادامه‌ی نکته‌ای که گفتیم باید اضافه کنیم که گروه‌بندی سلول‌ها و قطعات باعث محدودیت‌هایی در طراحی محصولات و فرایندهای ساخت می‌شود که عبور از آن‌ها نیازمند تغییرات اساسی در کارخانه است، پس گاهی به ناچار از آن‌ها پیروی می‌‌کنیم تا ساختارهای موجود تغییر نکند و نتیجه‌ی آن کیفیت پایین‌تر محصولات یا هزینه‌ی تولید بیشتر است. اصولا کسب‌وکارهایی که محصولات خلاقانه دارند و دائما طرح‌ها را تغییر می‌دهند، یا کارخانه‌هایی که در مرحله‌ی استارتاپ هستند، میانه‌ی خوبی با استقرار گروهی ندارند.


معمولاً فعالیت سلول‌ها متوازن نیست و زمان بی‌کاری یک یا چند گروه از ماشین‌آلات زیاد می‌شود، مثلاً شاید تقاضای گروهی از محصولات کم شود و دستگاه‌هایی که آن را می‌ساختند بی‌کار بمانند، پس تغییر ظرفیت تولید در تکنولوژی گروهی پرهزینه است.


معمولاً استقرار گروهی به طور کامل برای همه‌ی قطعات قابل اجرا نیست (مخصوصاً زمانی که تنوع قطعات زیاد می‌شود) و نهایتاً باید در کنار آن از استقرار فرایندی استفاده شود.

در چه شرایطی از تکنولوژی گروهی استفاده می‌کنیم؟

بعضی شرایط را در قالب مزایا و معایب گفتیم، مثلا استفاده از این استقرار برای استارتاپ می‌تواند پرهزینه باشد یا زمانی که تقاضا پایدار نیست، مجموعه را درگیر کند. با این حال مطابق آن‌چه در درس‌های قبل گفتیم، تنوع و مقدار محصولات اصلی‌ترین محدودیت روش‌های استقرار هستند.

قاعدتاً اگر تنوع محصولات کم باشد، مثلا فقط دو قطعه تولید شود، نیازی به گروه‌بندی آن‌ها نداریم و برای تولید در تعداد محدود هم چیدمان فرایندی به‌صرفه‌تر است.

از طرفی تکنولوژی گروهی به کلی قابلیت تولید انبوه ندارد و اگر هم داشته باشد، کماکان استقرار محصولی از نظر هزینه‌ی تولید و کیفیت محصولات در جایگاه بهتری قرار می‌گیرد.

موضوع بعدی نوع تجهیزات تولید است. بعضی کارها نیازی به تجهیزات بزرگ و سنگین ندارند و به سادگی می‌توانیم ماشین‌آلات را جابه‌جا کنیم. اصولا در چنین مواردی مزایای استفاده از تکنولوژی گروهی با محدودیت‌های آن هم‌خوانی ندارد و بهتر است از شیوه‌های دیگری برای استقرار استفاده کنیم.

تکنولوژی گروهی و طراحی قطعات

برای برخورداری بیشتر از مزایای تکنولوژی گروهی باید علاوه بر گروه‌بندی و چیدمان کارآمد، رویکرد صحیحی در برنامه‌ریزی تولید و مدیریت عملیات  و طراحی محصولات و … داشته باشیم که از میان آن‌ها رویکرد طراحی ارتباط مشهودتری با کارایی استقرار دارد.

چالش اصلی این است که سلول‌ها و خانواده‌ی قطعات بر مبنای شرایط کنونی تنظیم می‌شود و شاید برای شرایط یا قطعات آینده مناسب نباشد، پس طراح باید خانواده‌ی محصولات را بررسی کند تا طرح‌های جدید حتی‌المقدور با خانواده‌ها و سلول‌های موجود هم‌خوانی داشته باشد و یکی از‌راهکارها، ترکیب شکل قطعات یک خانواده برای دستیابی به طرح‌های جدید است تا همان تجهیزات و روش‌ها برای طرح جدید قابل استفاده باشند.

برای پیاده‌سازی تکنولوژی گروهی چه کارهایی انجام می‌شود؟

سه مرحله‌ی اصلی برای پیاده‌سازی استقرار گروهی وجود دارد:

ادامه‌ی این درس (حدود ۶۰ درصد از مطالب باقیمانده) تنها در دسترس مشترکین ویژه‌ی ویکی‌تولید قرار می‌گیرد.


. . .

در حال حاضر شما به‌عنوان مهمان در ویکی‌تولید حضور دارید اما اگر از کاربران‌مان هستید، لطفاً وارد سامانه شوید تا امتیاز حضورتان را منظور کنیم.

درسی که خواندید یکی از مباحث مربوط به فاز اول دوره‌ی طرح‌ریزی بود.

توصیه می‌کنیم که قبل از مطالعه‌ی درس‌های بعدی، ابتدا توضیحات درج شده در راهنمای فاز اول را بخوانید:


اگر می‌خواهید به فازهای دیگر دسترسی داشته باشید یا اطلاعات بیشتری در مورد طرح‌ریزی داشته باشید به برگه‌ی راهنمای طرح‌ریزی مراجعه کنید:


در ادامه فهرست کامل درس‌های فاز اول طرح‌ریزی را مشاهده می‌کنید و می‌توانید روی عنوان مورد نظرتان کلیک کنید اما عناوین قرمز فقط برای دوستانی فعال است که اشتراک ویژه‌ دارند.


مقدمهمقدمه‌ی طرح‌ریزی و چیدمان کارخانه
درس اولتعیین شیوه‌ی کلی استقرار
درس دوماستقرار محصولی
درس سوماستقرار فرایندی
درس چهارماستقرار ثابت
درس پنجماستقرار با تکنولوژی گروهی
درس ششممعیارهایی برای بخش‌بندی کارخانه
درس‌های هفتم تا شانزدهممجموعه درس‌های جریان مواد
درس‌های هفدهم و هجدهمتعیین وابستگی بخش‌ها
درس نوزدهمروش‌های تعیین فضای بخش‌ها
درس بیستمدیاگرام‌های ارتباط فضا و بلوکی
درس بیست و یکمملاحظاتی برای تنظیم طرح‌های کاربردی
درس بیست و دومخروجی گرفتن از پروژه‌ی طرح‌ریزی
درس بیست و سومارزیابی طرح‌ها بر اساس حمل‌ونقل مواد
درس بیست و چهارممقایسه‌ی هزینه‌ی طرح‌ها
درس بیست و پنجممقایسه‌ی طرح‌ها با روش امتیازدهی وزن‌دار

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *