دوره‌ی طرح‌ریزی ویکی‌تولید شامل سه فاز اصلی است و هم‌اکنون در برگه‌ی مربوط به فاز دوم (طرح‌بندی جزئیات) هستید.

اگر نمی‌دانید منظورمان از فازهای طرح‌ریزی چیست یا به توضیحات بیشتری نیاز دارید یا می‌‌خواهید به فازهای دیگر دسترسی داشته باشید روی لینک زیر کلیک کنید:

ورود به راهنمای طرح‌ریزی

فاز دوم: طرح‌بندی جزئیات کارخانه

فاز دوم طرح ریزی ویکی تولید: طرح بندی جزئیات

پیش نیاز فاز دوم چیست؟

زمانی فاز دوم طرح‌ریزی را شروع می‌کنیم که در مورد فاز اول به جمع‌بندی رسیده باشیم و نواحی کلی تعیین شده باشد، چون تا زمانی که بخش‌های اصلی را نشناسیم گفتمان از جزئیات‌شان بی‌معناست.

در فاز دوم چه کار می‌کنیم؟

در فاز اول، چیدمان نواحی و بخش‌های کلّی کارخانه را تعیین کردیم و در فازم دوم با روشی کاملاً مشابه، در مورد اجزا و چیدمان هر کدام از این بخش‌ها تصمیم‌گیری می‌کنیم؛ مثلاً اگر در فاز اول تعیین شد که یک “واحد تراش‌کاری” داشته باشیم، در فاز دوم باید مشخص کنیم که چه ماشین‌آلات و تجهیزات و اجزای کوچک‌تری در آن قرار بگیرد و با همان روش‌های فاز اول در مورد وابستگی و چیدمان‌شان برنامه‌ریزی می‌کنیم.

در نتیجه اقداماتی که در فاز دوم انجام می‌دهیم، همان اقداماتی است که در فاز اول انجام دادیم با این تفاوت که مقیاس “بخش‌ها” عوض می‌شود و این‌بار روی اجزای کوچک‌تری مثل ماشین‌آلات و راهروها و تجهیزات انتقال تمرکز می‌کنیم که زیرمجموعه‌ی بخش‌های بزرگ‌تر (مربوط به فاز اول) هستند.

در ادامه مطالب فاز دوم را به ترتیب زیر ارائه خواهیم کرد:

قدم اول: تعیین اجزای تشکیل‌دهنده‌ی هر کدام از بخش‌های کلّی (انتخاب شده در فاز اول)

قدم دوم: تعیین آرایش و چیدمان اجزای تشکیل‌دهنده‌ی هر بخش

قدم سوم: بررسی دقیق فضای هر بخش

قدم چهارم: ملاحظاتی برای تنظیم طرح‌های کاربردی

قدم پنجم: تهیه‌ی طرح‌های مختلف و انتخاب طرح نهایی

نکته‌ی مهم

در فاز دوم هیچ درس اختصاصی نداریم چون عیناً همان کارهای فاز اول را در مقیاسی کوچک‌تر تکرار می‌کنیم، اما بعضی نکات و ملاحظات باید در نظر گرفته شود که در همین برگه به آن‌ها اشاره کردیم.

قدم اول. تعیین اجزای کوچک‌تر هر کدام از نواحی

در قدم اول بررسی می‌کنیم که هر کدام از بخش‌های تعیین شده در فاز اول از چه اجزای کوچک‌تری تشکیل می‌شوند و برای این کار باید نواحی مختلف کارخانه را تا حدی بشناسیم، چون متناسب با عملکردشان از اجزای متفاوت و منحصربه‌فردی تشکیل می‌شوند.

مثلاً در انبارها از ادواتی مثل قفسه‌ها و رک‌ها و دراورها یا تجهیزاتی مثل ریچتراک‌ها و استاکرها استفاده می‌شود یا در واحدهای ارسال و تحویل از المان‌هایی مثل پارکینگ‌ها و سکّوها و سالن انتظار استفاده می‌شود یا دفاتر اداری به میز و صندلی و کتابخانه و پرینتر نیاز دارند که هر کدام از این جزئیات متناسب با نوع عملکرد این بخش‌هاست و جنبه‌ی تخصصی دارد.

در ویکی‌تولید برای آشنایی با این موضوعات از مجموعه‌ی “آشنایی با بخش‌های کارخانه” استفاده می‌کنیم که به مرور کامل می‌شود اما از زمان‌بندی مشخصی پیروی نمی‌کند، چون صدها بخش مختلف می‌تواند در یک کارخانه وجود داشته باشد که هر کدام‌شان به توضیحات و ملاحظات خاصی نیاز دارد و نمی‌توانیم نقطه‌ی پایانی برای آن‌ها متصور باشیم اما بخش‌های کاربردی‌تر را در اولویت قرار دادیم تا پاسخگوی طیف وسیع‌تری از نیازهای طراحی کارخانه باشد.

البته در این میان باید حساب بخش‌های عملیاتی را جدا کنیم، چون قلب تپنده‌ی کارخانه هستند و تا وقتی عملکردشان مطلوب نباشد، تحقق اهداف کارخانه ممکن نیست.

همچنین می‌دانیم که ماشین‌آلات و تجهیزات مهم‌ترین اجزای این بخش‌ها هستند و اگر  نوع و تعدادشان را شناسایی کنیم تا حد زیادی تکلیف بخش‌های تولیدی روشن می‌شود، به همین علت ضروریست که حتما مجموعه‌ی ماشین‌آلات را مطالعه کنید اما در مورد سایر المان‌ها می‌توانید در زمان مناسب به مجموعه‌ی آشنایی با بخش‌های کارخانه مراجعه فرمایید.


اجزای عمومی‌ مثل راهروها و اتاق‌های ابزار را در مجموعه‌ی آشنایی با بخش‌های کارخانه بررسی می‌کنیم که طی چند روز آینده به همین بخش اضافه می‌شود.

مجموعه‌ی ماشین‌آلات

در این مجموعه، معیارهای انتخاب ماشین‌آلات و محاسبه‌ی تعدادشان را یاد می‌گیرید و با بیش از ده ماشین عمومی و پرکاربرد آشنا می‌شوید.



 دسترسی به بیشتر درس‌های این مجموعه برای تمام کاربران آزاد است.

در ادامه برای تعیین جزئیات مربوط به بخش‌های کلّی باید با آن‌ها آشنا شوید و به این منظور مجموعه‌ای مستقل آماده کردیم که در حال تکمیل است.

آشنایی با مهم‌ترین اجزای کارخانه

این مجموعه برای آشنایی با جزئیات هر بخش‌ از کارخانه نوشته شده است تا بتوانید در موردشان تصمیم‌گیری کنید.
مطالبی که در مورد ماشین‌آلات خواندید بخشی از همین مجموعه بود و به همین ترتیب با انبارها و بخش‌های ارسال و تحویل و راهروها و سایر نواحی مهم کارخانه آشنا خواهید شد.



قدم دوم. تعیین وابستگی و چیدمان اجزای هر بخش

این مرحله برای تمام بخش‌های کلّی کارخانه تکرار می‌شود، به این ترتیب که هر بار یکی از آن‌ها را انتخاب می‌کنیم و در مورد نحوه‌ی قرارگیری اجزای آن تصمیم‌ می‌گیریم.

اگر خاطرتان باشد در فاز اول، وابستگی‌ بخش‌ها را بر اساس یکی از سه حالت زیر پیش‌بینی ‌کردیم:

  • فقط بر اساس جریان مواد
  • بدون در نظر گرفتن جریان مواد
  • با در نظر گرفتن جریان مواد و عوامل دیگر

در فاز دوم هم از همین سه حالت برای تعیین وابستگی اجزای کوچک‌تر استفاده کنیم و برای مرورشان فرض کنید که می‌خواهیم وابستگی سه ماشین را تعیین کنیم.

در حالت اول، ماشین‌آلاتی که مواد و قطعات بیشتری میان آن‌ها تبادل می‌شود وابسته‌تر ارزیابی می‌شوند و آن‌ها را نزدیک هم قرار می‌دهیم.

در حالت دوم، مقدار جابه‌جایی مواد را کنار می‌گذاریم (یا شاید مقدار دقیق آن معلوم نباشد) و سایر عوامل را بررسی می‌کنیم؛ مثلاً می‌توانیم ماشین‌آلاتی که یک اپراتور مشترک دارند یا از منابع انرژی مشابهی استفاده می‌کنند را وابسته‌تر ارزیابی کنیم و نزدیک هم قرار دهیم.

در حالت سوم، جریان مواد را بررسی می‌کنیم اما به آن محدود نمی‌شویم و بعضی عوامل دیگر هم لحاظ می‌کنیم.

یا در مثالی دیگر فرض کنید که یک انبار را طرح‌ریزی می‌کنیم و شاید بیشتر ورود و خروج‌ها به اقلام موجود در یک قفسه‌ی مشخص مرتبط باشند، پس آن قفسه را در نزدیکی درب ورود و خروج قرار می‌دهیم (تصمیم بر اساس جریان مواد) یا شاید اقلام بعضی قفسه‌ها به شرایط نگهداری مشابهی نیاز داشته باشند (مثلاً دمای زیر صفر) و به همین علت آن‌ها را در مجاورت هم قرار دهیم. (تصمیم بر اساس عوامل دیگر)

ضمناً در بخش‌هایی که جابه‌جایی مواد وجود دارد باید چیدمان اجزا را طوری انتخاب کنیم که با الگوی پیش‌بینی شده (مثلا U یا L یا O) برای آن بخش و الگویی که در فاز اول برای نواحی کلی انتخاب کردیم، هماهنگ باشد.

تمام این موضوعات را در فاز اول بررسی کرده بودیم و در ادامه مشخص می‌کنیم که برای مرور هر کدام‌شان به چه درس‌هایی مراجعه کنید:


برای این‌که بتوانیم وابستگی‌ها را بر اساس جریان مواد تعیین کنیم یا الگوی مشخصی برای جریان مواد یک بخش انتخاب کنیم باید درس‌های مجموعه‌ی جریان مواد  را بخوانیم.


برای این‌که بتوانیم سایر عوامل را هم در تعیین وابستگی و نزدیکی بخش‌ها لحاظ کنیم باید درس‌های  تعیین ارتباط بخش‌ها را بخوانیم.

البته گاهی مبانی و محاسبات دقیق‌تری برای چیدمان ماشین‌آلات وجود دارد که باعث می‌شود نیازی به روش‌های قبلی نباشد، مثلاً در استقرار محصولی باید خط تولید بالانس شود که در نتیجه‌ی آن به شکل خاصی از چیدمان ماشین‌آلات می‌رسیم؛ در این حالت روش‌های گفته شده می‌تواند برای ترکیب اجزای دیگر (مثلا تجهیزات کمکی تولید یا اتاق ابزار) با خط تولید استفاده شود و البته در هر صورت باید  الگوی انتخاب شده برای جریان مواد مبنای کارمان باشد.

در ادامه پیشنهاد می‌کنیم یکی از درس‌های مجموعه‌ی آشنایی با اجزای کارخانه را می‌خوانید که برای تعیین چیدمان خطوط تولید ضروری است:

راهنمای بالانس خط تولید

بالانس خط تولید

نکته‌ی مهمی که در مورد تکنولوژی گروهی باید توجه کنیم آن است که چندان با ساختار SLP هم‌خوانی ندارد، چون برای بررسی آن مجبوریم ماشین‌آلات را هم بررسی کنیم که مربوط به فاز سوم SLP یا فاز دوم دوره‌ی طرح‌ریزی ویکی‌تولید می‌شود.

پس اگر بخشی از کارخانه‌تان باید بر اساس تکنولوژی گروهی باشد بهتر است که فعلا آن را کنار بگذارید و بعد از مطالعه‌ی درس‌های فاز دوم و مجموعه‌ی ماشین‌آلات کارتان را برای گروه‌بندی ماشین‌آلات شروع کنید.



برای دسترسی به این درس باید اشتراک فعال داشته باشید.

قدم سوم: تعیین فضای دقیق هر بخش

در فاز اول تمام نواحی کلی کارخانه را در مقیاسی از اندازه‌ی واقعی‌شان و در قالب دیاگرام ارتباط فضا به تصویر کشیدیم و حالا در فاز سوم همین کار را برای نواحی داخل هر بخش انجام می‌دهیم؛ مثلاً اگر انبارمان شامل دو قفسه و یک رک و یک دفتر اداری کوچک است، فضای مربوط به هر کدام و موقعیت قرارگیری‌شان را به شکل دیاگرام ارتباط فضا رسم می‌کنیم.

در فاز دوم برای تعیین فضاهای مربوط به اجزای کوچک‌تر و ترسیم دیاگرام ارتباط‌شان به درس جداگانه نیاز نداریم و همان درس‌های روش‌های تعیین فضا و ترسیم دیاگرام ارتباط فضا و دیاگرام بلوکی کفایت می‌کند اما از آن‌جایی که شکل و فضای هر بخش را قبلا تعیین کردیم، حالا باید جزئیات را طوری کنار هم قرار دهیم که با آن هم‌خوانی داشته باشد.

البته در فاز اول برای تعیین فضای هر بخش نگاهی هم به جزئیات آن داشتیم، اما حالا در فاز دوم باید طرح نهایی جزئیات را دقیق‌تر مشخص کنیم و معمولاً بسیاری از تصمیم‌های قبلی عوض می‌شود، اما به این نکته‌ی مهم توجه داشته باشید که تا حد امکان باید به فضای کلّی که برای یک بخش انتخاب می‌شود مقیّد بمانیم.

قدم چهارم: تبدیل اقدامات طرح‌ریزی به طرح‌های کاربردی

دقیقاً مشابه فاز اول، برای این‌که طرح اولیه‌ی جزئیات بخش‌های کارخانه به طرح نهایی تبدیل شود باید ملاحظاتی را در نظر بگیریم که مشابه همان موارد طرح شده در فاز اول هستند با این تفاوت که تأثیر مکان کارخانه قبلاً در طرح‌بندی کلی کارخانه (فاز اول) لحاظ شده است و به تبع آن تصمیم‌های فاز دوم با شرایط مکانی کارخانه هماهنگ هستند.

برای مشاهده‌ی درس ملاحظاتی برای تنظیم طرح‌های کاربردی کلیک کنید.

قدم چهارم: تبدیل اقدامات طرح‌ریزی به طرح‌های کاربردی

دقیقاً مشابه فاز اول، برای این‌که طرح اولیه‌ی جزئیات بخش‌های کارخانه به طرح نهایی تبدیل شود باید ملاحظاتی را در نظر بگیریم که مشابه همان موارد طرح شده در فاز اول هستند با این تفاوت که تأثیر مکان کارخانه قبلاً در طرح‌بندی کلی کارخانه (فاز اول) لحاظ شده است و به تبع آن تصمیم‌های فاز دوم با شرایط مکانی کارخانه هماهنگ هستند.

قدم پنجم. تهیه‌ی طرح‌های مختلف و انتخاب طرح نهایی

روش‌های مقایسه‌ی طرح‌ها در تمام فازهای اول و دوم و سوم مشابه هستند اما در فاز دوم این مقایسه می‌تواند علاوه بر تمام طرح، مستقیماً در مورد بعضی بخش‌های خاص و کلیدی‌تر انجام شود چون احتمالاً وضعیت بسیاری از بخش‌های دیگر مشابه است و عملاً نیازی به مقایسه‌ی آن‌ها نداریم.

روش‌هایی که برای مقایسه‌ی طرح‌ها معرفی کردیم عبارتند از:


مقایسه‌ی وضعیت حمل‌ونقل مواد

مقایسه‌ی هزینه‌ها

امتیازدهی وزن‌دار