شما در حال خواندن درس مواد، حرکات و روش‌ها در انتقال مواد هستید. این درس مربوط به مجموعه طرح‌ریزی است.

مواد، حرکات و روش‌ها در انتقال مواد

ریچارد موتر در کتاب Systematic Handling Analysis برای انتقال مواد سه رکن قائل شده که عبارتند از: مواد، حرکات و روش‌های انتقال. اما فارغ از آموزه‌های کتاب، بدیهی است برای انتقال مواد در یک واحد صنعتی باید سؤالاتی شبیه زیر را طرح کنیم و به آن‌ها پاسخ دهیم:

۱- چه نوع موادی را قرار است جابه‌جا کنیم؟ (مواد)

۲- مبدأ و مقصد انتقال کجاست و چه مسیری باید طی شود؟ (حرکات)

۳- از چه روش‌هایی قرار است برای جابه‌جایی مواد استفاده کنیم؟ (روش‌ها)

تا وقتی یکی از سؤالات بالا بی‌پاسخ مانده باشد، نمی‌توانیم سیستم انتقال مواد را طراحی کنیم. ضمن این که هر چه پاسخ مناسب‌تری برای سؤالات بالا پیدا کنیم، عملکرد بهتری در طراحی سیستم‌‌های انتقال مواد خواهیم داشت. در ادامه‌ توضیحات بیشتری در مورد مواد، حرکات و روش‌ها ارائه خواهیم کرد.

۱- مواد

تفاوت در ویژگی‌های مواد همچون: حالت، شکل، ابعاد و وزن‌ آن‌ها باعث می‌شود که از روش‌ها و تجهیزات متفاوتی برای انتقال‌شان استفاده کنیم. در این میان برای انتقال بعضی مواد، ملاحظات و شرایط مشابهی وجود دارد و می‌توانیم از امکانات مشابهی برای انتقال‌شان استفاده کنیم. مثلاً بعضی مواد باید فوراً به مقصد برسند. بعضی شکننده یا سمی هستند. بعضی سنگین یا بزرگند. بعضی در جعبه یا کپسول قرار می‌گیرند. بعضی گران‌ هستند. بعضی به شکل مذاب منتقل می‌شوند. بعضی دایره‌ای یا چهارگوش هستند. بنابراین مواد را گروه‌بندی می‌کنیم تا متناسب با ملاحظات و شرایط هر گروه، روش مناسبی برای انتقال‌شان پیدا کنیم.

۲- حرکات

برای طراحی سیستم حمل‌ونقل باید نحوه‌ی حرکت مواد را بدانیم و به اطلاعات زیر دسترسی داشته باشیم:

نقاط مبدأ و مقصد

مسیر حرکت مواد

ویژگی‌های مربوط به مسیرها مثل ارتفاع سقف، پهنای راهروها و جنس کف‌پوش‌ها که در انتخاب روش انتقال تأثیرگذارند

شدت جریان میان نقاط مبدأ و مقصد

تعداد دفعات جابه‌جایی هر گروه از مواد

مقدار یا حجم مواد در هر حرکت

میزان تکرار حرکات از لحاظ پیوسته،‌ دوره‌ای یا موردی بودن

زمان‌بندی جابه‌جایی‌ها، مثل بازه‌های زمانی انتقال مواد یا هماهنگ کردن سرعت انتقال با عملکرد ماشین‌آلات و اپراتور (مثل انتقال مواد در خط تولید)

۳- روش‌ها

برای مطالعه روش انتقال مواد باید تجهیزات، واحد و سیستم انتقال را بررسی کنیم.

تجهیزات انتقال مواد، ماشین‌ها و ابزارهایی مثل: قرقره، نوار نقاله، جرثقیل، لیتفراک، گاری و لیفتراک هستند که از آن‌ها برای انتقال مواد استفاده می‌کنیم. تجهیزات انتقال را باید بشناسیم و برای هر گروه از مواد مناسب‌ترین آن‌ها را انتخاب کنیم.

واحد انتقال مواد، حامل‌هایی مثل جعبه، سبد، پالت، کانتینر، ظرف، گونی یا نایلون هستند که مقداری از یک ماده یا ترکیبی از چند ماده‌ در آن‌ها قرار می‌گیرد و به محموله‌‌ای واحد تبدیل می‌شوند. مثلاً می‌توانیم دو کیلو برنج را در یک گونی بریزیم یا چند جعبه‌ را روی یک پالت قرار دهیم. یکی از چالش‌ها در طراحی سیستم انتقال، انتخاب واحد مناسب برای هر گروه از مواد است.

سیستم انتقال مواد شامل کلیه‌ی تجهیزات، ابزارها و مسیرهای انتقال مواد است که روی هم تاثیر می‌گذارند و اهداف‌مان از انتقال مواد را محقق می‌سازند. سه ساختار کلی برای سیستم انتقال وجود دارد. سیستم مستقیم که در آن مواد از کوتاه‌ترین مسیر بین نقاط جابه‌جا می‌شوند. سیستم کانال که در آن مواد در مسیرهای از پیش تعیین شده (مثل راهرو) جابه‌جا می‌شوند. سیستم مرکزی که در آن مواد ابتدا به یک ناحیه‌ مرکزی، و از آن‌ جا به مقصد نهایی می‌روند. گاه تمام این سیستم‌ها در یک واحد صنعتی وجود دارند. مثلاً بعضی مواد با سیستم‌های مبتنی بر کانال و بعضی با سیستم مستقیم منتقل می‌شوند.

انواع سیستم مستقیم و غیزمستقیم در حمل و نقل مواد

نمودار زیر را از کتاب Systematic Handling Analysis انتخاب کردیم. در این نمودار، ارتباط میان سیستم انتقال با مسافت و شدت جریان نشان داده شده است. سیستم مستقیم وقتی مناسب است که شدت جریان زیاد و مسافت کوتاه باشد. سیستم مرکزی و سیستم کانال زمانی مناسبند که شدت جریان کم و مسافت زیاد باشد. اگر شدت جریان زیاد و مسافت طولانی باشد، چیدمان المان‌ها نامناسب است. چون یکی از اصول طرح‌ریزی این است که در صورت شدید بودن جریان بین المان‌ها، فاصله‌شان کوتاه باشد و نزدیک هم قرار بگیرند.

نموداری برای تعیین سیستم حمل و نقل مواد

شما درس 13 از مجموعه طرح‌ریزی را مطالعه کردید. درس‌های این مجموعه به ترتیب عبارتند از:
درس 1- مفهوم و اهمیت طرح ریزی واحدهای صنعتی

فاز اول: تعیین موقعیت مکانی واحد صنعتی

قدم اول- انتخاب چند گزینه برای مکان واحد صنعتی

درس 2- معیارهایی برای انتخاب مکان واحد صنعتی
درس 3- مکان‌یابی با روش مرکز ثقل

قدم دوم- انتخاب بهترین گزینه

درس 4- روش نقطه‌ سربه‌سر برای انتخاب مکان واحد صنعتی
درس 5- روش امتیازدهی وزنی برای انتخاب مکان واحد صنعتی

فاز دوم: طرح‌ریزی کلیات

قدم اول- تعیین بخش‌ها و نواحی کلی واحد صنعتی

درس 6- استقرار محصولی
درس 7- استقرار فرایندی
درس 8- استقرار ثابت
درس 9- استقرار بر اساس تکنولوژی گروهی (GT)
درس 10- تعیین استقرار با منحنی محصول-مقدار و منحنی هزینه-مقدار
درس 11- معیارهایی برای بخش‌بندی واحد صنعتی

قدم دوم- تعیین میزان وابستگی بخش‌ها

درس 12- جریان مواد چیست و چه اهمیتی دارد؟
درس 13- نمودار فرایند عملیات (OPC)
درس 14- نمودار فرایند جریان (FPC)
درس 15- نمودار فرایند چند محصولی (MPPC)
درس 16- ماتریس از-به (From-To)
درس 17- چیدمان نقاط ورود و خروج
درس 18- الگوهای جریان مواد
درس 19- شدت جریان مواد
درس 20- نمایش شدت جریان مواد
درس 21- توصیف وابستگی بر اساس شدت جریان
درس 22- توصیف وابستگی بر اساس شدت جریان و سایر عوامل
درس 23- نمایش وابستگی با دیاگرام ارتباط

قدم سوم- تخمین فضای مورد نیاز

درس 24- روش‌های تخمین فضا
درس 25- ترسیم دیاگرام ارتباط فضا و دیاگرام بلوکی

قدم چهارم- تبدیل نتایج طرح‌ریزی به طرح‌های کاربردی

قدم پنجم- انتخاب طرح نهایی

فاز سوم: طرح‌ریزی جزئیات

قدم اول- تعیین جزئیات

در مورد ماشین‌آلات
درس 26- معیارهای عمومی برای انتخاب ماشین‌آلات
درس 27- محاسبه تعداد ماشین‌آلات مورد نیاز
درس 28- آشنایی با خط تولید و بالانس آن
در مورد انتقال مواد
درس 29- مفهوم و اهمیت Material Handling
درس 30- مواد، حرکات و روش‌ها در انتقال مواد
درس 31- اصول انتقال مواد
درس 32- گروه‌بندی مواد برای طراحی سیستم انتقال
درس 33- طبقه‌بندی تجهیزات انتقال مواد
درس 34- انواع بار واحد و تجهیزات واحدسازی
درس 35- تراکها و وسایل نقلیه صنعتی
در مورد سایر المان‌ها
درس 36- واحدهای ارسال و دریافت
درس 37- انبارها
درس 38- راهروها
درس 39- فضاهای اداری
درس 40- ایستگاه‌های کاری

قدم دوم- تعیین میزان وابستگی المان‌ها

قدم سوم- محاسبه دقیق‌تر فضاهای مورد نیاز

قدم چهارم- تبدیل نتایج طرح‌ریزی به طرح‌های کاربردی

درس 41- تبدیل نتایج اولیه به طرح‌های کاربردی
درس 42- خروجی گرفتن از پروژه طرح‌ریزی

قدم پنجم- انتخاب طرح نهایی

درس 43- ارزیابی طرح‌ها بر اساس جابه‌جایی مواد
درس 44- ارزیابی طرح‌ها بر اساس هزینه
درس 45- ارزیابی طرح‌ها با روش امتیازدهی وزن‌دار
درس 46- شاخص‌های پرکاربرد در ارزیابی طرح‌ها
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *