شما در حال خواندن درس شرایط ثبت طرحهای صنعتی از مجموعه‌ی مالکیت فکری هستید.

شرایط ثبت طرحهای صنعتی (شرایط ماهوی مطابق با قانون ایران و کنوانسیون پاریس)

با این که در درس قبل با تعریف طرح صنعتی (در ماده‌ی ۲۰ قانون) آشنا شدیم، اما کماکان این سؤال بی‌جواب مانده که آیا هر نقش و نگار دوبُعدی یا شکل سه‌بُعدی که با تعریف هم‌خوانی داشته باشد، قابل ثبت کردن است؟ در پاسخ باید گفت که متأسفانه تعریف ارائه شده در ماده‌ی ۲۰ به تنهایی برای شناسایی قابل ثبت بودن طرح‌های صنعتی کافی نیست و باید علاوه بر آن، شرایط دیگری را هم در نظر بگیریم.

شرایط ثبت طرحهای صنعتی به دو گروه شرایط شکلی و شرایط ماهوی تقسیم می‌شوند. شرایط ماهوی، مواردی هستند که ماهیت و اساس طرح‌های صنعتی به آن‌ها وابسته است. تا زمانی که وجود شرایط ماهوی در مورد یک طرح احراز نشود، نمی‌توانیم آن را یک طرح صنعتیِ قابل ثبت بدانیم. از طرفی، شرایط شکلی در مورد تشریفات و مراحل ثبت هستند، مثلاً یکی از شرایط شکلی این است که برای ثبت طرح صنعتی باید الزاماً یک توصیف اجمالی همراه آن ارائه شود. در نتیجه می‌توان گفت که یک طرح در درجه‌ی اول باید شرایط ماهوی را داشته باشد تا قابل ثبت باشد و سپس، برای ثبت آن باید شرایط دیگری هم رعایت شود که اصطلاحاً شرایط شکلی نامیده می‌شوند.

در این درس، تمرکزمان روی شرایط ماهوی است و به شرایط شکلی کاری نداریم. چرا که در مجموعه‌ی مالکیت فکری ویکی‌تولید، درس مستقلی در مورد فرایند ثبت طرحهای صنعتی ارائه شده است که شرایط شکلی را نیز در بر می‌گیرد و نیازی به تکرارشان در این درس نیست.

نکته‌ی دیگر این است که قواعد مالکیت فکری از نوع سرزمینی هستند، یعنی قانون‌گذاران هر کشور متناسب با منافع و سیاست‌های خود در موردشان تصمیم می‌گیرند. لذا روشن است که شرایط ثبت طرح صنعتی نمی‌تواند در همه‌ی کشورها یکسان باشد و باید مقررات حاکم در هر کشور را به صورت جداگانه بررسی کنیم.  آن چه در این درس می‌خوانید، کاملاً مطابق با قوانین کشور ایران (قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علایم تجاری به همراه آیین‌نامه‌ی اجرایی این قانون) تنظیم شده است.

برای استخراج شرایط ماهوی ثبت طرح‌های صنعتی باید به مواد ۲۰ و ۲۱ قانون و ماده‌ی ۲۶ آیین‌نامه مراجعه کنیم. با این که در درس قبل با ماده‌ی ۲۰ آشنا شدید، اما در این درس هم به آن نیاز داریم:

ماده بیست قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علایم تجاری

در تکمیل ماده‌ی ۲۰ و شناسایی سایر شرایط ماهوی باید به ماده‌ی ۲۱ مراجعه کنیم. ماده‌ی ۲۱ اولاً به صورت مستقیم، تعدادی از شرایط را در اختیارمان قرار می‌دهد و دوماً اشاره می‌کند که باید موارد مندرج در بندهای (ه) و (و) از ماده‌ی چهار نیز در مورد طرح‌های صنعتی اعمال شوند. در تصویر زیر، مجموعه‌ی این مواد قانونی را مشاهده می‌کنید:

ماده 21 قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علایم تجاری - ویکی‌تولید

در ادامه با توجه به مواد قانونی فوق، شرایط ماهوی ثبت طرح‌ صنعتی به شرح زیر است.

۱- مطابق تعریف ارائه شده در ماده‌ی بیست، طرح صنعتی باید با حدأقل یکی از گزینه‌‌های زیر همخوانی داشته باشد و در غیر این صورت طرح صنعتی به حساب نمی‌آید:

ترکیبی از خطوط باشد. (اصولاً تصاویر دو بعدی، ترکیبی از خطوط مختلف در کنار هم هستند)

ترکیبی از رنگ‌ها باشد.

ترکیبی از خطوط و رنگ‌ها باشد.

شکل سه‌بعدی باشد که روی آن ترکیبی از خطوط یا رنگ‌ها نیز وجود دارد.

شکل سه‌بعدی باشد که روی آن هیچگونه نقش و نگار دو بعدی وجود ندارد.

۲- مطابق تعریف ارائه شده در ماده‌ی بیست، طرح صنعتی باید بتواند “ترکیب” یا “شکل” یک محصول صنعتی (فراورده صنعتی)، یا محصولی از صنایع دستی (مثل فرش، قالی، جاجیم، گلیم، مینا کاری، خاتم‌کاری، مینیاتور) را تغییر دهد. مثلاً یک طرح دو بعدی جدید و اصیل، می‌تواند شکل یک فرش یا گلیم را عوض کند و صورت وجود سایر شرایط، قابل ثبت خواهد بود. همچنین، مدل سه بعدی یک موبایل با در نظر گرفتن جای کلیدها، اسپیکرها، دوربین‌ها و امثالهم می‌تواند “شکل” و “ترکیب” موبایل را عوض کند و با شرط ارائه شده در ماده‌ی بیست سازگار است.

۳- مطابق ماده‌ی ۲۱ یک طرح صنعتی قابل ثبت باید جدید یا اصیل باشد. منظور از جدید بودن این است که اصولاً طرح مورد نظر باید قبل از تسلیم تقاضانامه (تقاضای ثبت طرح) در هیچ کجای دنیا ثبت نشده یا به صورت عام (نزد عموم مردم)، مورد استفاده قرار نگرفته یا افشا نشده باشد. لذا ثبت طرحی که قبلاً در کشوری مثل سوئد یا آمریکا ثبت شده، یا یک شرکت داخلی و خارجی از آن استفاده کرده، یا یک وبسایت ژاپنی آن را به نمایش گذاشته است، امکان‌پذیر نخواهد بود. البته شرط جدید بودن دو استثناء دارد که قبلاً در بحث اختراعات با آن‌ها آشنا شدید و در بند (هـ) از ماده‌ی ۴ به آن‌ها اشاره می‌شود:

– اولین استثناء حق تقدم است. فرض کنید که صاحبان یک طرح، آن را در کشور الف ثبت کرده و دو ماه بعد برای ثبت آن در کشور ب اقدام می‌کنند. در این حالت، ممکن است مرجع ذی‌ربط در کشور ب ادعا کند که چون طرح مورد نظر  قبلاً در کشور الف ثبت شده است، دیگر جدید محسوب نمی‌شود و امکان ثبت آن وجود ندارد. (حتی ممکن است در این فاصله، شخص دیگری همان طرح را به نام خود ثبت کند) برای جلوگیری از این وضعیت، کشورهای عضو کنوانسیون پاریس (که شامل ایران و آمریکا و بسیاری از کشورهای دیگر هستند) پذیرفته‌اند که برای صاحبان طرح، حق تقدّم قائل شوند. در این حالت، صاحبان طرح می‌توانند همزمان با ثبت آن در کشور الف (که عضو کنوانسیون پاریس است) درخواست کنند که در کشورهای دیگری مثل ب و ج و د (که همگی عضو کنوانسیون پاریس هستند) حق تقدم داشته باشد. این حق باعث می‌شود که به مدت یک سال، کشورهای ب و ج و د، جدید بودن طرح را به دلیل ثبت در کشور الف یا اتفاقات مربوط به آن مردود ندانند. (همچنین در این یک سال، اگر شخص دیگری بخواهد همان طرح را در کشورهای ب و ج و د ثبت کند، با درخواست او موافقت نمی‌شود، چون حق تقدم در اختیار شخص دیگری است)

– دومین استثناء مهلت ارفاقی است. مطابق ماده‌ی ۲۶ آیین‌نامه‌ی قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری، اگر طرح صنعتی در نتیجه‌ی شرکت در یک نمایشگاه رسمی یا در نتیجه‌ی سوء استفاده‌ی شخص ثالث افشا شده باشد، نسبت به این موضوع ارفاق می‌کنند و کماکان طرح را جدید در نظر می‌گیرند. (البته به شرطی که افشا شدن طرح فقط به موجب همین مسائل بوده باشد)

مهلت ارفاقی از شش ماه قبل از تسلیم تقاضانامه آغاز می‌شود، یعنی اگر طرح صنعتی هفت ماه قبل از تسلیم تقاضانامه در نمایشگاهی نمایش داده شده باشد یا در نتیجه‌ی سوءاستفاده‌ی اشخاص ثالث افشا شده باشد، مشمول مهلت ارفاقی نمی‌شود. همچنین مهلت ارفاقی برای اشخاصی که حق تقدم دارند (ابتدا طرح را در کشور الف ثبت کرده و بعداً برای ثبت آن در کشورهای دیگر اقدام می‌کنند)، از شش ماه قبل از حق تقدم محاسبه می‌شود.

ماده 26 آیین نامه قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری

۴- علاوه بر جدید بودن، طرح‌های اصیل نیز قابل ثبت هستند. اصالت با جدید بودن فرق می‌کند. منظور از اصالت این است که طرح مورد نظر از طرح‌های دیگر الگوبرداری نشده و به طور مستقل توسط طراح پدیده آمده باشد، به نحوی که از نظر یک کاربر آگاه، از طرح‌هایی که قبلاً در اختیار عموم قرار گرفته متفاوت است. (بخش پایانی ماده‌ی ۸۴ آیین‌نامه) به عنوان مثال، احتمالاً طرح مشهور کمپانی Burberry را دیده‌اید که توسط بسیاری از شرکت‌های دیگر کپی‌برداری شده است و با وجود تفاوت‌های جزئی که در آن‌ها وجود دارد، عنصر اصالت در آن‌ها دیده نمی‌شود. به عبارت دیگر، اصالت طرح نشان می‌دهد که منشأ آن از طرح‌های دیگران نبوده و از شخصیت سازنده‌ی آن نشأت گرفته است.

۵- مطابق ماده‌ی ۲۱ و بند (و) از ماده‌ی ۴، اگر طرحی خلاف موازین شرعی، نظم عمومی و اخلاق حسنه باشد، قابل ثبت نیست. مثلاً طرحی که مشوّق مصرف مسکرات یا مواد مخدر باشد را نمی‌توانیم در ایران به عنوان طرح صنعتی ثبت کنیم. (در بند ۴ از ماده‌ی ۸۴ آیین‌نامه هم به این موضوع اشاره شده است)

۶- طراحی که کاملاً یا به طرز گمراه‌کننده‌ای شبیه یک علامت تجاریِ ثبت شده باشد، قابل ثبت نیست. دلیل این قاعده را در درس‌های مربوط به علایم تجاری با جزئیات مفصل‌تر بررسی می‌کنیم.

۷- طرح‌های صنعتی نمی‌توانند شامل نمادها یا نشان‌های رسمی، مثلاً اگر در طرحی از نشان ارتش جمهوری اسلامی یا نشان شهرداری یا پرچم ایران استفاده شده باشد، اجازه‌ی ثبت آن را نمی‌دهند. (بند ۳ از ماده‌ی ۸۴ آیین‌نامه)

۸- طرح‌هایی که تنها در نتیجه‌ی عملکرد فنی محصول ایجاد می‌شوند. البته با توجه به ماده‌ی ۲۰ قانون (تعریف طرح‌های صنعتی)، این مورد بدیهی به نظر می‌رسد اما از آن‌جایی که در ماده‌ی ۸۴ آیین‌نامه روی آن تأکید شده، به آن اشاره کردیم.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.