شما در حال خواندن درس حقوق انحصاری پتنت در قانون ایران از مجموعه‌ی مالکیت فکری هستید.

حقوق انحصاری پتنت و اختراعات در قانون ایران

در درس قبل گفتیم که مطابق قانون، صاحبان گواهینامه‌ ثبت اختراع (یا همان پتنت) از حقوق انحصاری برخوردار می‌شوند. اما منظور از حقوق انحصاری چیست؟ پاسخ بستگی به کشور مورد نظرمان دارد و آن چه قرار است بخوانید، بر اساس مقررات ایران و قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری تنظیم شده است. ضمناً این حقوق به دو دسته‌ی مادی و معنوی تقسیم می‌شوند که در این فقط حقوق مادی را مطالعه می‌کنیم.

حقوق معنوی، جنبه‌ی اقتصادی و تجاری ندارند. مثلاً مخترعان از این حق معنوی برخوردارند که نامشان در گواهی ثبت اختراع، به عنوان مخترع (نه الزاماً مالک پتنت) ثبت شود و کسی نمی‌تواند آن‌ها را از این حق محروم کند. با این حال “حقوق انحصاری گواهی ثبت اختراع” در مورد امتیازات قانونی است که برای بهره‌برداری از اختراعات پیش‌بینی کرده‌اند و طبیعتاً جنبه‌ی مادی دارند، نه معنوی.

حقوق انحصاری که با ثبت اختراع در اختیار افراد قرار می‌گیرد

دریافت پتنت می‌تواند فایده‌های زیادی داشته باشد، مثلاً اعتبار دارندگان آن را افزایش دهد، بهانه‌ای برای نمایش‌های تبلیغاتی باشد یا شرایط دانش بنیان شدن یک شرکت را تسهیل کند، با این حال اصلی‌ترین خاصیت پتنت این است که دارندگان آن از حقوق انحصاری (برای بهره‌برداری از اختراع‌شان) برخوردار می‌شوند.

گواهینامه اختراع چیست

اما منظور از حقوق انحصاری چیست؟ برای پیدا کردن پاسخ باید به ماده‌ی پانزده مراجعه کنیم. ابتدا این ماده را در حدّ کلیات بخوانید و سپس جزئیات و نکات مهم آن را بررسی می‌کنیم.

منظور از حقوق انحصاری، همان بهره‌برداری اختصاصی و انحصاری از موضوع اختراع است، در حقیقت بعضی کارها را فقط مالکان پتنت می‌توانند انجام دهند و دیگران اجازه‌ی آن را ندارند، مگر این که از مالکان مجوز گرفته باشند. از این لحظه می‌خواهیم بدانیم که انجام چه کارهایی فقط در انحصار مالکان پتنت است؟ یا به قول ماده‌ی ۱۵، این افراد از چه حقوق انحصاری برای بهره‌برداری از اختراع‌شان برخوردار می‌شوند؟

قبلاً گفته بودیم که مطابق قانون ایران، اختراعات می‌توانند فرایند یا فرآورده (محصول) باشند و مطابق ماده‌ی پانزده باید حقوق انحصاری هر کدام از آن‌ها را جداگانه بررسی کنیم (بندهای مربوطه را در تصویر بالا هایلات کردیم).

 اگر اختراع یک محصول باشد و برای آن گواهی ثبت صادر شده باشد، حقوق زیر به دارندگان گواهی (پتنت) یا کسانی که از آن‌ها اجازه گرفته‌اند، تعلق می‌گیرد: 

۱- ساخت آن محصول

۲- صادرات آن محصول

۳- واردات آن محصول

۴- فروش آن محصول

۵- عرضه برای فروش

۶- استفاده از آن محصول

۷- ذخیره‌ی محصول برای فروش، عرضه برای فروش یا استفاده از محصول

تمام این موارد روشن هستند، اما شاید “واردات” و “عرضه برای فروش” و “ذخیره‌ی محصول” برایتان مبهم باشد. فرض کنید که آقای اکبری محصول الف را اختراع و در ایران ثبت می‌کند. طبیعتاً چون تولید این محصول در انحصار آقای اکبری است، هیچ کس در ایران اجازه‌ی تولید آن را ندارد (مگر با اجازه‌ی آقای اکبری). از طرفی حمایت‌ها فقط در قلمرو کشور خودمان هستند، مگر این که آقای اکبری اختراعش را در کشورهای دیگر هم ثبت کرده باشد. حال اگر یک شخص چینی، محصول الف را در چین بسازد و به ایران صادر کند، آقای اکبری می‌تواند با شکایت جلوی آن را بگیرد، برای همین می‌گوییم که واردات محصول الف در انحصار آقای اکبری (صاحب پتنت) است.

همچنین وقتی می‌گوییم عرضه برای فروش ممنوع است، یعنی شاید خانم افشار محصول الف را به صورت غیرمجاز در کشورمان تولید کند و آن را به آقای نادری بدهد تا بفروشد. در این حالت آقای نادری هم بدون اجازه‌ی آقای اکبری، اجازه‌ی فروش محصول الف را ندارد و اگر آن را در فروشگاه خود عرضه کند، آقای اکبری می‌تواند با شکایت از دادگاه جلوی او را بگیرد. (روشن است که خود خانم افشار هم اجازه‌ی تولید و فروش ندارد و این مثال را زدیم تا مشخص شود که خانم افشار نمی‌تواند با واسطه قرار دادن آقای نادری، قانون را دور بزند).

حال فرض کنیم که آقای نادری، محصول را فقط انبار کرده و فعلاً خبری از فروش نیست، با این حال اگر قرار باشد محصول را جایی عرضه کند یا بفروشد یا خودش استفاده کند، آقای اکبری می‌تواند با شکایت از دادگاه، جلوی ذخیره کردن را هم بگیرد.

ادامه‌ی مطالب این درس شامل (حقوق انحصاری فرایندها، موارد استثنا و لایسنس‌های اجباری) فقط به مشترکین ویژه نمایش داده می‌شود.

. . .

در حال حاضر شما به‌عنوان مهمان در ویکی‌تولید حضور دارید اما اگر از کاربران‌مان هستید، لطفاً وارد سامانه شوید تا امتیاز حضورتان را منظور کنیم.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.