شما در حال خواندن درس تولید چیست ؟ از دوره ی تصمیم گیری برای ورود به کار تولید هستید.

تولید چیست؟

اگر در یک کلاس دانشگاه بپرسیم چه کسی میداند تولید چیست؟ دستان زیادی بالا می‌رود و اکثرا آن را فعالیتی می‌دانند که در کارخانجات و با حضور ماشین‌آلات و تجهیزات انجام می‌شود.

حالا کافیست از جایتان بلند شوید و روی تخته بنویسید:

  • تولید اکسیژن توسط درخت
  • تولید هواپیما
  • تولید پادکست

دوباره سوال کنید، چه کسی می‌داند تولید چیست ؟ این بار دانشجویان به فکر فرو می‌روند و دستان کمتری بلند می‌شوند.

همانطور که در درس اول گفتیم، ویکی تولید علاقه‌ای به تعریف کلمات ندارد، اما لازم است با مفهوم تولید آشنا شوید، چون:

  • مقدمه‌ی مطالعه و بررسی حوزه‌ی تولید داشتن درک درست از مفهوم آن است.
  • پیدا کردن بخشی از راهکارهای یک واحد تولیدی در گروی داشتن نگاه سیستمی به تولید است.

مفهوم سیستم برای درک عمیق‌تر تولید

در مقدمه تاکید کردیم که بسیاری از راهکارهای حوزه‌ی تولید در گروی داشتن نگاه سیستماتیک هستند، یعنی برای پاسخ به سوال تولید چیست ؟ باید مفهوم سیستم را بشناسیم و در همین چهارچوب تولید را بررسی کنیم تا به‌جای تمرکز روی اجزا، به روابط و عملکرد کلی آن‌ها توجه کنیم.

سیستم چیست؟

سیستم به مجموعه‌ای از اجزا گفته می‌شود که با هم در تعامل هستند. (مریام-وبستر)

نکات زیر در چهارچوب همین تعریف به درک آن کمک می‌کنند:

  • سیستم حداقل از دو عضو مختلف تشکیل می‌شود.
  • اعضای سیستم با هم در ارتباط هستند.
  • ارتباط اجزا لازم نیست دوسویه باشد. (مثلا D روی B اثر می‌گذارد اما B روی D اثری ندارد)
  • لزوما همه ی اجزای سیستم روی هم تاثیر نمی‌گذارند. (مثلا A روی D اثری ندارد)

رابطه میان اجزای یک سیستم

محیط و مرز سیستم

مرز سیستم یک محدوده فرضی است که هر چیزی داخل آن باشد، اجزای داخل سیستم و هر چیزی بیرون آن باشد محیط نامیده می‌شود.

در تحلیل سیستماتیک یک فروشگاه لباس، اگر مرز سیستم را تا درب ورودی فروشگاه در نظر بگیریم، پارامترهای کیفیت و قیمت محصولات، رفتار فروشندگان، نظافت مغازه، سیستم تهویه، اتاقهای پرو، نحوه پذیرایی و … عوامل داخلی سیستم محسوب می‌شوند.

اگر بخواهیم برای روابط اعضای سیستم مثال بزنیم می‌توان به تاثیر نظافت و سیستم تهویه روی رفتار فروشندگان، یا تاثیر رفتار فروشندگان و نحوه‌ی پذیرایی روی ارزش‌گذاری محصول اشاره کرد.

اگر مرز سیستم را ورودی پاساژ در نظر بگیریم، پارامترهایی مانند موقعیت فروشگاه، پارکینگ مجموعه، ویترین سایر همکاران، قیمت سایر همکاران و …  هم به عوامل قبلی اضافه می‌شوند.

سیستمهای باز و بسته

اگر سیستم با محیط در تعامل باشد به آن سیستم باز و در غیر اینصورت سیستم بسته می‌گویند؛ در یک سیستم باز به تاثیر محیط روی سیستم، ورودی و به تاثیر آن روی محیط، خروجی گفته می‌شود.

سیستم باز چیست

اکثر سیستم‌ها باز هستند اما گاهی بسته فرض می‌شوند تا حل مساله ساده‌ شود، مثلا در محاسبه دمای کوره، اگر دیواره‌ی داخلی عایق‌ها را مرز سیستم باشد، بخشی از حرارت به محیط  منتقل می‌شود اما گاهی برای ساده کردن محاسبات، اتلاف انرژی صفر در نظر گرفته می‌شود، یعنی سیستم با محیط ارتباط ندارد و بسته است.

مفهوم تولید چیست ؟

در کتابهای دایره المعارف تولید (Production) مترادف با افعالی مانند پدید آوردن، زایش و خلق کردن است اما این معانی برایمان کافی نیست، پس ابتدا به جملات زیر دقت کنید:

  • سرانه تولید سبزی در حال افزایش است.
  • بهترین راه حل دیده شدن در شبکه های اجتماعی تولید محتوا است.
  • تولید پیچ میتواند کار ساده و در عین حال دشواری باشد، چون تنوع این محصول بالاست.
  • میزان تولید گوشت امسال ۱۰ درصد کاهش داشته است.
  • دانشگاه محلی برای تولید علم است نه تجارت.

آیا تولید در تمام جملات بالا معانی یکسانی داشت؟

خیلی ها فکر میکنند که تولید در یک سوله ی بزرگ و با حضور ماشین آلات و تجهیزات انجام میشود اما مثال تولید علم نشان میدهد که  این فرآیند بدون کارخانه و دستگاه هم قابل انجام است .

با بررسی تعریف تولید متوجه میشویم که کلمه ی تولید در تمام این مثالها، کاربرد و معنای درستی داشته است.

تعریف تولید چیست ؟ (انتخاب این درس)

تولید فرآیندی است که در آن یک یا چند ورودی به خروجی قابل استفاده تبدیل می‌شوند.

عبارت بالا یکی از ده‌ها تعریف تولید بود که ویکی تولید برای این درس انتخاب کرده و نکات زیر از آن دریافت می‌شود:

۱- تولید یک سیستم است

تولید کاملا منطبق بر یک سیستم باز است؛ یعنی ورودی‌هایی دارد که در این سیستم تغییر کرده و به عنوان محصول قابل استفاده خارج می‌شوند.

۲- ورودی و خروجی این سیستم لزوما فیزیکی نیست

قبلا هم گفتیم که مردم تولید را اتفاقی در کارخانه می‌دانند که برای ایجاد محصولات فیزیکی استفاده می‌شود و این در حالیست که این تولید هیچ اشاره‌ای به فیزیکی و قابل لمس بودن ورودی یا خروجی نمی‌کند، مثال‌های زیر به درک مفهوم تولید کمک می‌کنند.

شمش آهن، لوله، پروفیل، مواد پتروشیمی و … نمونه‌هایی از ورودی فیزیکی سیستم تولید هستند.

انواع قطعات، ابزارآلات، منسوجات و … نمونه‌هایی از خروجی فیزیکی سیستم تولید هستند.

نگرش، احساسات، فکر، دانش، ایده و … نمونه هایی از ورودی غیر‌فیزیکی سیستم تولید هستند.

تجربه، اعتبار، اطلاعات و … نمونه‌هایی از خروجی غیرفیزیکی سیستم تولید هستند.

۳- خروجی این سیستم باید قابل استفاده باشد

لزوما تمام خروجی‌های یک سیستم تولید قابل استفاده نیست مثل ضایعات، اتلاف انرژی، قطعات معیوب و … اما باید بخشی از آن حتما قابل استفاده باشد که همان ارزش اصلی (کالا یا خدمت) است.

در ادامه دو تعریف دیگر از تولید را مطرح می‌کنیم : 

تعریف تولید چیست؟ (از نظر پارکینسون و بیکس)

تولید فعالیتی منظم برای تبدیل منابع به محصول نهایی، در شکل کالا یا خدمات و با هدف پاسخ به بخشی به نیازها است.

در این تعریف به منظم بودن فعالیتها (همان فرآیند) اشاره شده است، یعنی اگر محصولی بصورت موردی ایجاد شده در زمره‌ی تولید نیست.

تعریف تولید چیست ؟ (تعریف جی.آر.هیکس)


تولید فعالیتی برای پاسخ به خواسته‌های افراد در قالب مبادله است.

مبادله‌ای بودن یعنی تولید برای ارائه‌ی محصول در قبال دریافت ارزشی مثل پول انجام می‌شود.

فرق ساخت با تولید چیست؟

همیشه میتوان به جای ساخت (Manufacturing) از تولید (Production) استفاده کرد، چون نوعی تولید است مثل پژو و ماشین که می‌توانیم به جای گفتن پژو، از همان ماشین استفاده کنیم اما هر ماشینی پژو نیست؛  پس اگر به جای ساخت هواپیما بگوییم تولید هواپیما منطقی است، اما ساخت محتوا، یا ساخت سبزیجات عبارت‌های اشتباهی هستند.

ساخت نوعی تولید است که دو ویژگی زیر را داشته باشد:

  • باید بخشی از ورودی و خروجی سیستم فیزیکی باشد.
  • در داخل سیستم ساخت، باید ماشین آلات یا نیروی دست انسان نقش داشته باشد.

پس تولید محتوا از جنس ساخت نیست، چون ورودی فیزیکی ندارد و مبتنی بر عقاید، دانش، تجربیات و نگرش‌های انسان است.

فرآیند فتوسنتر (ایجاد اکسیژن توسط گیاه) از جنس ساخت نیست، چون درون سیستم گیاه، ماشین آلات و نیروی انسان (قدرت دست انسان) به کار نمی‌رود.

تولید موبایل نوعی ساخت است، البته ممکن است بخشی از خروجی سیستم فیزیکی نباشد، مثلا با تولید موبایل به اعتبار کارخانه اضافه شود اما چون محصول فیزیکی دارد نوعی ساختن است.

در زیر یک سیستم ساخت به صورت شماتیک نشان داده شده است:

سیستم ساخت

# منابع پیشنهادی برای مطالعه بیشتر

۱٫ برای مطالعه بیشتر در مورد مفهوم تولید توصیه میکنیم مقاله ی سایت Economic Discussion را مطالعه کنید: ورود به منبع

۲٫ برای آشنایی با سیستم های تولید، می‌توانید بخش‌هایی از کتاب الکترونیکی Manufacturing Systems را مرور کنید: دانلود

۳٫ در سایت  Simplicable  مثال‌های خوبی از انواع سیستم تولید و ساخت ارائه شده که می‌توانید مشاهده کنید: ورود به سایت

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *