# دوره‌ی راهنمای مدل تجاری

دوره آموزش آنلاین مدل کسب و کار (بیزینس مدل یا Business Model)

اینجا صفحه ی اصلی راهنمای مدل تجاری است و می‌توانید فهرست درسها و توضیحات را مشاهده کرده و عنوان دلخواه را مطالعه فرمایید.

مدل تجاری (Business Model)، نمایی از کسب‌و‌کار است که درک و بررسی اجزای آن را ساده می‌کند، شبیه کره‌ی جغرافیا یا نقشه‌ی تهران که جایگاه اجزای مختلف را نمایش می‌دهند و درکشان را ساده می‌کند.

برای تهیه‌ی مدل تجاری از روش‌های مختلفی استفاده می‌شود که در حالِ حاضر، روشِ آقای استروالدر بیشتر از سایر روش‌ها به کار می‌رود و به زبانِ مشترک مدل تجاری تبدیل شده است؛ در حقیقت با بوم مدل تجاری (ابزاری که استروالدر جوان معرفی کرد) می‌توانیم از یک کسب‌وکار مدل‌سازی کنیم اما این ابزار کافی نیست چون زمانی مدل قابل استفاده است که که مبتنی بر درک درست از ویژگی‌های کسب و کار باشد.

در دوره‌ی راهنمای مدل تجاری، ابتدا با روش‌ها و ابزار معرفی شده توسط استروالدر آشنا می‌شوید اما این شروع کار است و هنوز توان‌مندی استفاده از آن را ندارید، پس در امتداد درس‌ها یاد می‌گیرید که چگونه مهارت‌های خود را تقویت کنید و از آن به خوبی‌ بهره‌مند شوید.

یادگیری مدل تجاری یکی از پیش‌نیازهای مهم ورود به عرصه‌ی کسب و کار است و کمک می‌کند که با مباحث مهمی مثل بخش‌بندی مشتریان، کانال‌ها، مفهوم و مبنای ارش‌ها، انواع روش‌های ارتباط با مشتری و … آشنا شوید و ذهنتان ساختار منظمی برای یادگیری موضوعات تخصصی داشته باشد، پس این دوره برای افراد زیر مناسب است:


آن‌هایی که ایده دارند و می‌خواهند یک کسب‌و‌کار جدید را بر اساس آن پیاده‌سازی کنند. (برای تبدیل ایده به مدل و ارزیابی اولیه آن)


آن‌هایی که یک کسب‌و‌کار فعال دارند و می‌خواهند آن توسعه داده یا اشکالات را شناسایی کنند. (برای تببین اجزای کسب و کار و روابط حاکم میان آن‌ها)


آن‌هایی که امکانات خاصی در اختیار دارند و بر مبنای آن‌ها می‌خواهند یک کسب‌و‌کار جدید راه‌اندازی کنند. (برای هماهنگ کردن منابع موجود با بخش‌بندی‌‌ها و ارزش‌هایش پیشنهادی)


آن‌هایی که می‌خواهند روش‌های کسب‌و‌کار سایرین را درک و ارزیابی کنند. (برای خواندن مدل‌های موجود و یادگیری روند بررسی و المان‌بندی)


فکر کنید که شخصی از هزاران سال قبل با ماشین‌ِ زمان به دنیای امروزی وارد شود و بخواهیم برای او آمریکا و آفریقا و کره‌ی شمال و جنوب را توضیح دهیم؛ به نظر شما انجام این کار ساده است؟ او تا به امروز تصاویر هوایی و نقشه‌ها و کره‌ی جغرافیا و … را ندیده است و نمی‌تواند تجسم درستی از حرف‌هایمان داشته باشد.

البته خودمان هم دستِ کمی از این مسافر زمان نداریم! کهکشان راه شیری کجاست؟ آیا آن‌هم می‌چرخد؟ آیا تجسم درستی از آن دارید یا مفهومی پیچیده و عجیب و غریب است؟

مدل‌ها کمک می‌کنند که مفاهیم پیچیده را درک کنیم و معمولاً مقدمه‌ی آگاهی هستند، مثلاً یک پزشک قبل از آن که به درجه‌ی تشخیص و درمان برسد باید جایگاه قلب و کلیه و معده و روده و … و ارتباط میانِ آن‌ها را بفهمد و تصاویر و فیلم‌ها و مدل‌های سه‌بعدی آناتومی به این درک کمک می‌کنند.

در مورد حوزه‌ی کسب و کار هم ابهامات و ندانسته‌های زیادی وجود دارد که با مدل تجاری تا حدی قابل فهم می‌شوند؛ پس معمولاً یادگیری کارآفرینی و مدیریت کسب‌و‌کار را با مدل تجاری شروع میکنند تا ادامه‌ی مسیر با درک و شناخت بیشتری همراه باشد.

در مسیر توسعه‌ی کسب و کار هم مدل تجاری به درک شرایط موجود یا پیش‌بینی شرایط آینده، درک روش‌های مختلف درآمدزایی، مقایسه‌ی ایده‌های تجاری و به اشتراک گذاری ایده‌ها، الگوبرداری از شرکت‌های موفق، تدوین استراتژی و … کمک می‌کند.

فهرست درسهای دوره

در ادامه فهرست درس‌های منتشر شده در راهنمای ایده را مشاهده می‌کنید، اما قبل از مطالعه‌ به نکات زیر توجه کنید:

  • این راهنما مختص تولید نیست و برای تمام فعالان حوزه‌ی کسب و کار قابل استفاده است.
  • لطفا برای ارتقا کیفیت، در صورت مواجه شدن با اشکالات فنی و نگارشی اطلاع‌رسانی نمایید.

آشنایی با مدل تجاری استروالدر و بوم مدل معروفش می‌تواند شروع خوبی برای این دوره باشد، هر چند که بسیاری از شما قبلاً آن را از منابع دیگر یاد گرفتید اما رویکرد ویکی‌تولید در آموزش این ابزار متفاوت است؛ پس ترجیحاً آن را بازخوانی کنید تا با اتفاق نظر و اصول مشترک به مباحث جدی‌تر برسیم.

اگر از قبل با مدل تجاری (Business Model) آشنا نیستید، مطالب این درس برای یادگیری کافیست اما با توجه به حجم زیاد بهتر است آن را در چند بخش جداگانه مطالعه فرمایید.

در این درس موارد زیر را بررسی می‌کنیم:

  • تعریف مدل تجاری (Business Model)
  • آشنایی با بوم مدل تجاری استروالدر (Business Model Canvas)
  • معرفی و شرح نه بلوک بوم مدل تجاری

گاهی برای ساده‌سازی، ارزش‌ها را همان محصولات و خدمات فرض می‌کنند و گاهی هم در مدل تجاری به جای ارزش‌های واقعی از جملاتِ شعاری و کلیشه‌ای استفاده می‌شود؛ با این حال درک مفهوم ارزش‌های پیشنهادی سخت نیست و در این درس با کمک چند نظریه‌ی شناخته‌ شده آن را شرح می‌دهیم.

در این درس موارد زیر را بررسی می‌کنیم:

  • تعریف ارزش از نگاه مشتریان
  • بررسی مزایای مصرفی (ارزش‌های مصرفی)
  • نظریه شث نیومن گروس برای ارزش‌های مصرفی
  • نظریه سلوی برای هزینه‌های تامین ارزش

یکی از راهکارهای معمول و اثرگذار، بررسی مدل تجاری بقیه کسب‌وکارها و الگوبرداری از روش‌ها و نقاط قوت آن‌ها است، در این حالت به آن‌ها الگو یا پترن مدل تجاری گفته می‌شود.

جالب است که بعضی روش‌ها و الگوها، بارها و بارها توسط سایرین تکرار می‌شوند و به شهرت می‌رسند، مثلاً طعمه و شکار (نسپرسو، ژیل و …)، پلتفورم‌های چند وجهی (دیوار و اسنپ و اینستاگرام و …) و فروش مستقیم (استارباکس، سوآچ و …) توسط هزاران کسب و کار مختلف پیاده سازی شده‌اند.

در این درس ضمن آشنایی با روش‌های الگوبرداری، هشت الگوی شناخته‌شده دنیای کسب‌و‌کار را معرفی می‌کنیم.

در این درس موارد زیر را بررسی می‌کنیم:

  • مهم‌ترین نکات در مورد الگوی‌های مدل تجاری
  • الگوی فریمیوم
  • الگوی فروش مستقیم
  • الگوی باز
  • الگوی دم دراز (دنباله‌دار)
  • الگوی تفکیک شده
  • الگوی وفاداری
  • الگوی طعمه و شکار
  • الگوی امکانات قابل اضافه شدن

کسب و کار به خودی خود نمی‌تواند به موفقیت برسد چون مواد اولیه و مشتریان در فضای بیرون کسب و کار (محیط) هستند و اگر مشکلی در تعامل با آن‌ها باشد خبری از کسب درآمد یا عرضه‌ی محصول نیست، پس اولاً باید تاثیرات محیط را ارزیابی کنیم و دوماً مدل را متناسب با آن بنویسیم.

برای حل این مساله، در این درس دو تکنیک تحلیلی معتبر و رایج (نیروهای پورتر و پستل) را برای ارزیابی و تحلیل محیط کسب و کار معرفی می‌کنیم.

در این درس موارد زیر را بررسی می‌کنیم:

  • محیط کسب و کار و تقسیم‌بندی آن
  • معرفی تکنیک پورتر و پنج نیروی رقابتی برای محیط نزدیک
  • معرفی تکنیک پستل و شش عامل کلان برای محیط دور